Most Brookliński (1883 r., USA)

Przełomem, który umożliwił rozwój nowoczesnego transportu drogowego, stało się wynalezienie samochodu, napędzanego szybkobieżnym spalinowym silnikiem benzynowym. Doszło do tego w Niemczech w 1885 roku. Po rozmaitych ulepszeniach (napęd na przednie koła, umieszczenie silnika w przedniej części pojazdu, ogumienie pneumatyczne kół) samochód stał się modną nowością.

Decydujący postęp w tej dziedzinie dokonał się w Stanach Zjednoczonych, które w tym okresie zaczęły wyprzedzać Europę w rozwoju techniki.

Pionierem w tej dziedzinie był Amerykanin Henry Ford, budujący samochody od 1896 roku. Siedem lat później założył już własną wytwórnię w Detroit, w której od 1908 roku rozpoczął produkcję forda model T. Udało mu się wywołać powszechny popyt na swoje samochody, co doprowadziło do umasowienia nowoczesnej motoryzacji. O roli Forda świadczy fakt, że w 1927 roku, kiedy zaprzestał produkcji modelu T, jego samochody stanowiły połowę pojazdów mechanicznych całego świata. Przykład Forda naśladowali inni producenci. W liczbach bezwzględnych jego rekord produkcji wielkoseryjnej został pobity dopiero w latach 60. XX wieku przez niemieckiego „garbusa” Volkswagena.

Most Biskajski (1893 r., Hiszpania)

Jakkolwiek zasadnicze elementy sylwetki nowoczesnego samochodu zostały ukształtowane już w pierwszych latach XX wieku, pracowano nadal nad zwiększeniem szybkości i bezpieczeństwa jazdy. W 1907 roku Austriak Hans Ledvinka wprowadził hamowanie na wszystkie cztery koła, w 1912 roku zaczęto stosować hamulec ręczny, rok później przedsiębiorstwo De Dion-Bouton skonstruowało samochód z tylnym mostem, o niezależnie zawieszonych kołach. W 1919 roku zaczęto stosować elektryczny rozrusznik silnika, od 1922 roku w Niemczech zapoczątkowano użycie stopów lekkich w konstrukcji samochodu, od 1924 roku wytwarzano tamże seryjnie hamulce pneumatyczne, a w 1925 roku wprowadzono hamulce hydrauliczne oraz centralne smarowanie. Także Niemiec, Fritz Kreis, w 1932 roku wynalazł automatyczną skrzynię biegów.

Henry Ford, konstruktor Forda modelu T, 1938 r.
27_1
Rekord Forda pobił "garbus" Volkswagena.

Potrzeba coraz szybszego, niezakłóconego i bezpiecznego pokonywania dużych odległości oraz wynikający z niej rozwój motoryzacji spowodowały budowę nowoczesnej sieci drogowej. Stąd, w latach 20. XX wieku powstały pierwsze autostrady.

Inżynierowie uznali, że autostrada składać się musi z dwóch odrębnych, jednokierunkowych pasm ruchu; nie może krzyżować się z innymi drogami na jednym poziomie; powinna omijać większe skupiska ludzkie oraz łączyć się z miastami i osadami ludzkimi za pomocą bezkolizyjnych zjazdów i dojazdów. Dzięki tym udogodnieniom samochody mogą sunąć po autostradach z szybkością 120-140 km/h.

Pierwsza droga szybkiego ruchu powstała we Włoszech – stąd utrwalona w świecie nazwa autostrada, co po włosku znaczy: droga dla samochodów. Była to magistrala Mediolan-Varese, oddana do użytku w 1924 roku. W latach 30. XX wieku sieć autostrad zbudowano w Niemczech – pierwsza z nich, otwarta w 1932 roku, łączyła Bonn z Kolonią. W tym samym czasie drogi szybkiego ruchu zaczęły powstawać w Stanach Zjednoczonych, które obecnie posiadają najbardziej rozwiniętą ich sieć. Z uwagi na niezwykle wysoki stopień motoryzacji, pełni ona w tym ogromnym kraju nader ważną rolę, większą niż sieć kolejowa.

28_1
Niemiecka autostrada - lata 30. XX w.
29_1
Uroczyste otwarcie autostrady w stanie Vermont w USA - 1974 r.
28_2
Włoska autostrada łącząca Mediolan z Turynem 1947 r.
29_2
Transport Volkswagenów do USA - port w Hamburgu

W XX-wiecznym mostownictwie również dochodziło do wielkich postępów. Do najśmielszych konstrukcji można zaliczyć chociażby przeprawę w samym sercu Afryki (przełom rzeki Zambezi, poniżej Wodospadu Wiktorii). To tam w 1905 roku projektant George Andrew Hobson zbudował łuk stalowy o rozpiętości 198 m. Ten jednoprzęsłowy, kratownicowy most stanowi jedyne połącznie kolejowe między Zimbabwe i Zambią oraz jedno z trzech połączeń drogowych między tymi krajami.

Tendencje architektoniczne, które pojawiały się w XX wieku – szczególnie modernizm, znacząco wpłynęły na estetykę wznoszonych konstrukcji. Przykładem tego jest jeden z obiektów autorstwa Roberta Milarta – most Salginatobel w Szwajcarii, ukończony w 1930 roku. Ten betonowy, jednoprzęsłowy most swą sławę zawdzięcza nie tylko niezwykłemu miejscu, w którym został wybudowany, ale i eliminacji zbędnych elementów. Swoimi końcami 90-metrowe przęsło sięga skalnych ścian, co sprawia, że most zdaje się być delikatną konstrukcją włożoną w wąwóz.

Most Waszyngtona zmienił z kolei dotychczasowe pojęcie o możliwościach budowy długich przęseł wiszących. Jego rozpiętość jest prawie dwukrotnie większa od Ambassador Bridge. Stalowe filary mostu, o konstrukcji kratownicowej, sięgają 184 m n.p.m. Wiszący obiekt, łączący okręg Manhattanu ze stanem New Jersey, powstawał od 1927 do 1931 roku i prowadzony był przez Othmara Ammanna, według projektu Cassa Gilberta. Most przeznaczony jest dla ruchu drogowego, rowerowego i pieszego.

Od 1932 roku najbardziej znanym i największym w swojej klasie mostem, o konstrukcji łukowej, jest Sydney Harbour. Mieści się tuż obok sławnego gmachu Opera House, a zbudowany został nad wodami zatoki Port Jackson. Zaprojektowany przez Johna Joba Crew Bradfielda obiekt, dzięki 49-metrowej szerokości, mieści 8 pasów ruchu, chodnik, ścieżkę rowerową, a także dwutorową trasę kolejową.

Przez całą pierwszą połowę XX wieku najwięcej mostów o dużych przęsłach wybudowano w Stanach Zjednoczonych. Istotną rolę w tym gronie odegrał słynny Golden Gate pomiędzy San Francisco a półwyspem Marin na Zachodnim Wybrzeżu. Pomysł budowy przeprawy w tym właśnie miejscu przez długi czas był tematem dyskusji, ze względu na problemy natury technicznej, aż do chwili, gdy inżynier Joseph B. Strauss podjął się tego trudnego zadania.

31_1
Budowa drogi w Korei w okolicy rzeki Han przez Amerykańską armię, początek lat 50. XX w.
30_2
Budowa autostrady ALCAN - 1942 r.
30_1
Więźniowie budujący drogę w USA - 1934 r.
31_2
Budowa drogi w Korei w okolicy rzeki Han przez Amerykańską armię, początek lat 50. XX w.
30_3
Budowa autostrady ALCAN (Alascan - Canadian Highway), 1942 r.
31_3
Budowa drogi w Korei w okolicy rzeki Han przez Amerykańską armię, początek lat 50. XX w.
30_4
Budowa drogi w USA - 1916 r.
30_5
Budowa drogi w Waszyngtonie - 1910 r.
31_4
Budowa drogi w Tredegar w Walii, 1964 r.
31_5
Budowa tunelu przez akwen Hampton Roads - 1957 r.

Pod wpływem sugestii architektów, projekt zmieniono z podparto-podwieszanego na przeprawę prostą, wiszącą, z przęsłem środkowym o długości 1280 m. Ten, jakże ważny, węzeł komunikacyjny został oddany do użytku w 1937 roku i przez blisko 30 lat cieszył się sławą najdłuższego mostu wiszącego na świecie. Do tej pory w gronie architektów uchodzi za majstersztyk sztuki inżynierskiej. Konstrukcja przeprawy oparta jest na dwóch bliźniaczych wieżach, z których każda wytrzymuje obciążenie wszystkich lin, wynoszące 95 tysięcy ton. Liny podtrzymujące most mają 93 cm średnicy i składają się z 27 572 oddzielnych kabli. Warto dodać, że długość drutów – użytych do wykonania wspominanych lin – wystarczyłaby na trzykrotne okrążenie Ziemi.

Zaskakującym obiektem jest najdłuższa na świecie 37-kilometrowa przeprawa kombinowana – Chesapeake Bay Bridge-Tunnel, która w roku otwarcia (1964) uznana została na międzynarodowym konkursie za jeden z „siedmiu cudów architektonicznych świata nowoczesnego”. Większa część trasy znajduje się nad wodą i opiera się na 5114 filarach. W jej skład wchodzą: dwa mosty, niskopoziomowa estakada, dwa tunele, cztery sztuczne wyspy i drogi dojazdowe.

32_1
Most Victoria Falls (1905 r., Zimbabwe/Zambia)
32_3
Most Golden Gate (1937 r., USA)
32_2
Most Theodora Heussa (1953 - 1957, Niemcy)
32_4
Most i tunel Chesapeake Bay (1966 r., USA)
Most Tsing Ma (1997r., Chiny)
Most nad Wielkim Bełtem (1998 r., Dania)
Most Sydney Harbour (1932 r., Australia)
Most zwodzony w Sankt Petersburgu (1913 r., Rosja)
Most Saint-Nazaire (1975 r., Francja)